“Oczyszciciel mowy polskiej, czyli słownik obcosłów ułożony dla lepszego wyrażenia się przez E.S. Kortowicza” z 1891 roku czyta się jak współczesny słownik wyrazów obcych, albowiem tak wiele wyrażeń przytaczanych przez autora zadomowiło się we współczesnej polszczyźnie. Kortowicz wyrażał wtedy obawę, czy przez nagminne używanie słów zagranicznych, zamiast polskich odpowiedników, nie zaniknie kiedyś mowa polska, zrozumiała dla każdego Polaka. Niemal sto pięćdziesiąt lat później okazuje się, że mowa polska ma się dobrze, choć zapożyczeń jest tak dużo, że na co dzień niemal nikt się nad tym nie zastanawia. Jeśli już, to larum podnosi się wobec najświeższych zapożyczeń językowych, ale tych najstarszych już nie rozpoznajemy, bo tak mocno osadziły się już w rodzimym języku. Niemniej apel Kortowicza o zatrzymanie tego nieuchronnego procesu był głosem wołającego na pustyni (notabene, w dawniejszej wersji – na puszczy). A mówił pięknie, dosadnie, szkoda, że polszczyzna w takim wydaniu jest już ciekawostką historyczną, a nie codziennością. Oto uzasadnienie autora:
„Takich słów, czyli raczéj mowy łatanéj Polacy niepotrzebują, ponieważ i na takową łataninę mamy swe własne wyrażenia i to każdemu Polakowi zrozumialsze, niż owe szumne naleciałości obcojęzyczne”. […] „Grzechem jest przeto narodowym, posługiwać się wyrazami i wyrażeniami obcojęzycznemi mając swoje własne, mogącemi wysłowić się należycie. Starajmy się zatem mowę naszą ojczystą tak piękną, dźwięczną i bogatą w źródłosłowa i w wyrażenia, nie kaleczyć naleciałościami obcojęzycznemi, lecz utrzymać takową w czystości i zbogacać wyrazami polskiemi wszędzie jeszcze tam, gdzie potrzeba tego wymaga”.
Źródła cytatów: „Oczyszciciel mowy polskiej czyli słownik obcosłów składający się blisko z 10.000 wyrazów i wyrażeń z obcych mów utworzonych […] z wysłowieniem i objaśnieniem polskiem ułożony dla lepszego wyrażenia się”, 1891, E. S. Kortowicz, wydane nakładem autora.
Publikacja dostępna pod adresem: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/307752/edition/252904/content
Dodaj komentarz