Non fiction, czyli literatura faktu, a w najnowszym brzmieniu literatura niefikcyjna – co lepiej oddaje charakter angielskiego oryginału, ale jako neologizm może razić – mami nas obietnicą zrozumienia małego kawałka naszej ludzkiej rzeczywistości. Mami, bowiem autorzy zanurzeni w tym nurcie niejednokroć opisują wycinek świata, jakby wszystko o nim wiedzieli, jakby postronny obserwator przeszłych zdarzeń mógł zobaczyć przeszłość niczym naukowiec z maksymalnie precyzyjnym mikroskopem.
Nic z tego. Najczęściej dostajemy zbeletryzowane non fiction, gdzie fakty są podkoloryzowane wyobraźnią autora. Dostajemy opowieść przefiltrowaną przez osobowość reportera czy biografa, przez jego życiowe doświadczenia, przez jego błędy poznawcze, przez jego uwarunkowania kulturowe czy regionalne. Niemniej i w tej dziedzinie zdarzają się prawdziwe arcydzieła. Jednym z nich jest “O północy w Czarnobylu”, mimo że to właśnie zbeletryzowane non fiction. Książka ta, komponowana przez dekadę z setek wywiadów i materiałów poukrywanych w rozmaitych archiwach, jest taką opowieścią, jakiej potrzebujemy, by zrozumieć to, co dla wielu z nas było traumatycznym doświadczeniem.
Katastrofa, która z perspektywy czasu była nieunikniona. Katastrofa, która istnieje tylko w naszej pamięci, chyba że zostanie przedstawiona raz jeszcze tak, jak w tej książce – wtedy przeszłe zdarzenia przywracają wspomnienia, a zwykłe słowa nabierają nowych znaczeń. Albowiem:
“Wspomnienia są niesłychanie wytrzymałe, ale, podobnie jak sny, najlepiej czują się w ciemności. Są w stanie przeżyć dziesiątki lat ukryte w głębinach naszego mózgu jak wraki statków, które spoczywają na dnie morza.”
.
.
.
W nawiązaniu do: O północy w Czarnobylu, Adam Higginbotham, SQN, 2019, przekład Robert Filipowski
Źródło cytatu: John G. Ballard, cytowany w: Jak działa pamięć, Hilde Ostby i Ylva Ostby, Marginesy, 2018, przekład Milena Skoczko, s. 29
Dodaj komentarz