188. O nieprzetłumaczalności

188. O nieprzetłumaczalności

Język uważany jest za unikalną cechę ludzkości. Jest tym, co nas wyróżnia spośród wszystkich istot żywych, jakie dotychczas poznaliśmy i nazwaliśmy za pomocą naszego języka. Od dawien dawna nauka co prawda przyznaje, że zwierzęta, a nawet rośliny, potrafią się ze sobą komunikować, jednak nie mieliśmy dotąd możliwości, aby udowodnić, że jakakolwiek forma komunikacji w świecie zwierząt nosi znamiona języka, w naszym ludzkim rozumieniu tego słowa. Dlatego z wielką atencją czytam o najnowszych odkryciach i badaniach naukowych, z których wynika, że starsze słonie zwracają się do młodszych … po imieniu. Badania, z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, dowiodły, że gdy przedstawiciel starszyzny wydaje określony dźwięk do grupy młodych słoni, tylko jeden z nich reaguje, a przy innym dźwięku reaguje inny osobnik. Fascynujące, jak krok po kroku zbliżamy się do momentu, gdy zdekodujemy system porozumiewania się u któregoś gatunku zwierząt i zaczniemy z nim prowadzić dialog. Wyobrażam sobie, że proces ten może przebiegać tak, jak to zostało przedstawione w filmie “Nowy początek” (oryginalny tytuł: Arrival, 2016), gdzie ludzkość nawiązuje kontakt z obcymi dopiero wtedy, gdy udaje się zrekonstruować strukturę ich języka i znaleźć sposób na tłumaczenie z jednego języka na drugi. Jednak w filmie widzimy sytuację idealną, gdzie obcy rozumieją ludzkie pojęcia i koncepcje; w rzeczywistości może się okazać, że każdy inteligentny obcy, z którym nawiążemy kontakt, czy to będzie zwierzę czy istota z innej planety, posługuje się konceptami zupełnie dla nas niezrozumiałymi, nieprzetłumaczalnymi na żaden z ludzkich języków.

Chętnie zapoznam się z Waszymi propozycjami książek, których autorzy podejmują wątki, o których tu wspomniałem. Z mojej strony jest to fascynująca “Góra pod morzem” (MAG, 2024), w której Ray Nayler opisuje hipotetyczny kontakt z gatunkiem ośmiornic posiadających własny język i kulturę.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *